پایگاه خبری جماران، سجاد انتظاری : محمدرضا باهنر عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و از چهرههای باسابقه سیاست در جمهوری اسلامی است که از سالهای نخست پس از پیروزی انقلاب در مجلس شورای اسلامی حضور داشته و در جریان بسیاری از تحولات و تصمیمات مهم کشور قرار گرفته است. او با مرور برخی خاطرات و تجربههای خود، به شباهتهای شیوه رهبری امام خمینی(س) و رهبر شهید میپردازد و در ادامه با نگاهی به شرایط کنونی کشور، درباره پیامدهای تحولات یک سال گذشته، چالشهای اقتصادی، امید اجتماعی، جایگاه راهبردی تنگه هرمز، نسبت میدان و دیپلماسی و همچنین ضرورت حفظ انسجام و پرهیز از تندروی در فضای سیاسی و اجتماعی دیدگاههای خود را مطرح میکند.
مشروح گفتوگوی خبرنگار جماران با محمدرضا باهنر را در ادامه میخوانید:
به عنوان کسی که از سالهای اول انقلاب اسلامی در مجلس حضور داشتهاید و همواره در جریان مسائل سیاسی بودهاید و هستید، برای ما بفرمایید که به نظر شما شباهتهای شیوه رهبری امام خمینی(س) و امام شهید در چه چیزهایی است؟
واقعیت قضیه این است که حضرت امام پدیدهای منحصر به فرد در تاریخ تمدنهای دنیا بوده و هست. ایشان با همه وجود خدا را باور داشت و جمله مشهوری دارد به این مضمون که «عالم محضر خداست؛ در محضر خدا معصیت نکنید». این از جملاتی است که حضرت امام با همه وجود آن را باور داشت. جالب است که دو خاطره از آن زمان نقل میکنند؛ یکی مربوط به سال ۴۲ است که رژیم طاغوت قصد داشت حضرت امام را اعلام کند و وقتی ایشان را از قم به تهران منتقل میکردند، هیچ نترسید. ۱۵ بعد هم که حضرت امام از پاریس به تهران پرواز میکند، در جواب خبرنگار میگوید هیچ احساسی ندارم. از حضرت امام نقل شده که هیچ چیزی غیر از رضایت خداوند برای من مهم نبود.
بعضی وقتها نزدیکترین آدمهای امام هم نمیتوانستند این اتفاقات را درک کنند. یکی از روزهای بهمن سال ۵۷ رژیم شاه اعلام کرد که حکومت نظامی از ساعت سه بعد از ظهر است و امام بلافاصله بیانیه داد که این حکومت غیرقانونی و اعلام حکومت نظامی هم غیرقانونی است؛ مردم توجه نکنند و به خیابان بیایند. آن موقع نزدیکترین شخصیتها به امام – از شهید بهشتی گرفته تا شهید مطهری – بدنشان میلرزید که این چه تصمیمی است؟ امام گفت «خدا با ماست». امام شهیدمان هم بارها از این جمله استفاده کردند.
البته امام و هیچکدام از مسئولین ما تجربه نداشتند و به میدان آمدند و انقلاب با آن عظمت به پیروزی رسید. مقام معظم رهبری(امام شهید) هم بالأخره یکی از شخصیتهای ویژه انقلاب و نظام بود. از همان زمانی که ایشان درسهایی در مشهد داشت و با مرحوم هاشمینژاد یک کانون انقلابیون را آنجا به وجود آورده بود و بعد هم عضو شورای انقلاب شد. در ۱۰ سالی که پس از پیروزی انقلاب حضرت امام در قید حیات بود، بسیاری از مسئولیتهای سطح بالای کشور را به عهده گرفت. نماینده امام در شورای عالی دفاع بود و تصاویرش را دیدهاید که با لباس بسیجی در سنگرها حضور داشت. بعد از شهید رجایی، با رأی بالایی رئیس جمهور شد؛ متعیّن هم بود. یعنی یک عده دیگر هم کاندیدا شدند، ولی مثلا خود آقای عسکراولادی گفت «درست است کاندیدا شدهام ولی به آقای [شهید] خامنهای رأی میدهم».
یعنی امام شهیدمان قبل از رسیدن به رهبری، هم جنگ را دیده بود و هم قوه مجریه را کاملا میشناخت. حتی پس از پذیرش قطعنامه، حضرت امام چهار نفر را مأمور کردند تا سیاستهای بازسازی اقتصادی کشور پس از جنگ را تدوین کنند. در آن زمان، حضرت آقا رئیسجمهور و رئیس جلسه بود؛ آقای هاشمی رئیس مجلس بودند؛ آقای مهندس موسوی نخستوزیر و آقای موسوی اردبیلی رئیس قوه قضائیه بودند. این چهار نفر مأمور شدند که بنشینند و سیاستهای بازسازی اقتصادی کشور پس از جنگ را بنویسند و آن را تدوین کنند. پس از یکی دو ماه، حضرت امام به مرحوم حاج احمد آقا هم فرمودند در جلسات این آقایان شرکت کنید و گزارش جلسات را برای ما بیاورید. آقای [شهید] خامنهای(ره) واقعا دردانه بینظیری از نظر اخلاص و عملکرد بود و همه دورههای حکومتی را تجربه کرده بود.
یکبار به شهید باهنر گفتم حضرت امام اینقدر به زیّ طلبگی تأکید دارد، ولی شما خانههای خوب و مرتبی دارید. شهید باهنر گفت «اگر زیّ طلبگی واقعی میخواهی، سراغ آقا سیدعلی برو؛ آقا سیدعلی را کاملا رعایت کرده و میکند». واقعیت هم همین بود. بعضی وقتها خاطراتی از زندگی شخصی آقای [شهید] خامنهای میگویم و بعضیها باورشان نمیشود. زمان ریاست جمهوری خانه ایشان در خیابان ایران بود و بعد که مسأله رهبری پیش آمد، قرار شد نقل مکان کنند و به خانه امنتری بیایند. محسن رفیقدوست بارها تعریف کرده که کل اثاثیه منزل آقای [شهید] خامنهای در یک وانت جا شد.
رهبر جدید جمهوری اسلامی پرورش یافته رهبر شهید ما هستند. رئیس سازمان امور اجتماعی کشور نتیجه یک پژوهش را رسانهای کرد مبنی بر اینکه بیش از ۵۱ درصد مردم امیدوارند با حضور رهبر جدید مشکلات بنیادین کشور حل شود. نظر شما در خصوص امید مردم به حل مشکلات کشور در دوره رهبری جدید چیست؟
ما در یک موقعیت بسیار ویژه و خاص قرار گرفتهایم. ۲۳ خرداد ماه سال گذشته آمریکا و رژیم صهیونیستی حملهای به کشور ما انجام دادند و همان روز اول تعدادی از سرداران و دانشمندان هستهای ما را به شهادت رساندند. در طول این جنگ یک ساله بزرگان زیادی و در رأس آنها امام شهید ما را گرفتند و زیربناهایی از جمله پتروشیمیها را زدند. در فضای اقتصادی کشور هم تحریمها سنگینتر شد. بالأخره خسارتهای سنگینی به کشور ما وارد شد.
حداقل ۲۰۰ میلیارد دلار کشور ما با جنگ عقب افتاد
یک تحلیل ساده این است که جنگ تا ابد ادامه پیدا نمیکند؛ یا کشور حملهکننده پس از مدتی به اهداف خود میرسد و میگوید پیروز شده، اما اگر طرف حملهکننده موفق نشد و به هیچکدام از اهدافش نرسید، طبیعتا حملهشونده برنده شده است. نه اینکه ما برنده شدیم، نگذاشتیم دشمن به هیچکدام از اهدافش برسد. در برآوردهای اولیه گفته میشود حدود ۳۰ میلیارد دلار خسارت فیزیکی دیدهایم؛ خانهها تخریب شدهاند و بخشهایی از زیرساختها آسیب دیده است. برخی نیز عدمالنفعها را محاسبه میکنند و میگویند حداقل ۲۰۰ میلیارد دلار کشور ما عقب افتاد.
در جنگ نقل و نبات پخش نمیکنند، اما علیرغم همه این هزینههایی که به ما تحمیل شده، دشمن نتوانسته به هیچیک از اهدافش برسد. ثابت شد که در ایران هر پرچمی از دست سرداری بیفتد، دهها نفر آماده هستند که آن پرچم را بلند کنند و بلند کردند. اما بالأخره امام شهید و دانشمندان را از دست دادیم و با صهیونیستها و استکبار کینه پدرکشتگی داریم و یک زمانی تلافی خواهیم کرد.
اغلب تحلیلگران معتقدند که در مولفه های قدرت ما نه تنها چیزی از دست ندادیم، بلکه مدیریت تنگه هرمز را هم به دست گرفتیم. نظر شما در این خصوص چیست؟
تنگه هرمز صدها سال متعلق به ایران بود، اما ایران نمیخواست از این موقعیت بالقوه استفاده حکومتی کند. این داستان جا افتاده که تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی نیست؛ دو مالک دارد که یکی کشور عمان و دیگری ایران است. این دو کشور هستند که مدیریت میکنند چه چیزی از تنگه هرمز عبور کند و چه زمانی عبور کند و چه زمانی عبور نکند. کسانی که میخواهند عبور کنند، باید هزینههای حفظ امنیت تنگه متن رو هرمز را هم بدهند. آمریکاییها محاصره دریایی راه انداختند ولی بالأخره آنها پیشنهاد آتشبس میدادند و ما هم میگفتیم «زدی ضربتی، ضربتی نوش کن» و بعد آتشبس کردیم.
ظرف هشت سال گذشته ۱۰۰۰ درصد تورم داشتهایم/ یک خانواده سه نفره با ماهیانه ۵۰ میلیون تومان درآمد هم نمیتواند در تهران زندگی کند
قبل از این حملات هم یک سری مشکلات جدی اقتصادی در کشور داشتیم. شاید هشت سال پشت سر هم تورم ۴۰ درصدی داشتیم. این هشت سال تورم ۴۰ درصدی، ممکن است بعضیها بگویند ۲۸۰ درصد میشود در حالی که چون مرکب است، من محاسبه دقیق کردهام و ۱۰۰۰ درصد میشود. یعنی ظرف هشت سال گذشته به طور متوسط قیمت کالاها در کشور ما ۱۰ برابر بیشتر شده است. بخش عظیمی از طبقه متوسط اقتصادی ما به طبقه فرودست رفتهاند و امروز وضعیتی دارند که متأسفانه حقوق آنها گاهی به دهم یا دوازدهم ماه هم نمیرسد. امروز در تهران اگر کسی اجارهنشین باشد، یک خانواده سه نفره با ماهیانه ۵۰ میلیون تومان درآمد هم نمیتواند زندگی کند.
با کشورهای همسایه مذاکره کنیم و تعامل و ارتباط اقتصادی داشته باشیم
امکانات وسیعی وجود دارد که هم دشمن سفّاک مانع شده و هم یک سری بوروکراسیهای داخلی اجازه بهرهبرداری نمیدهد. ما در ذخایر نفت کشور سوم، در گاز دوم و در مجموع نفت و گاز اول هستیم، ولی فناوریهای جدید باید استفاده شود. کشورهای همسایه ظرف این یک سال متوجه شدند که اگر بخواهند امنیتشان را فقط به آمریکا بسپارند، این بلاها سرشان میآید؛ آمریکا حداکثر سوء استفاده را از مناطق اینها دارد و بعد هم که خوردند رهایشان میکند. باید با کشورهای همسایه مذاکره کنیم تا خودمان امنیت منطقه را حفظ کنیم و تعامل و ارتباط اقتصادی داشته باشیم.
ما در ساحت اقتصاد، سیاست، فرهنگ و حتی دیپلماسی مشکلات جدی داریم که از همه آنها میتوانیم با تدبیر، هماهنگی و همدلی عبور کنیم. طی یک سال گذشته مثلت نیروهای مسلح، دیپلماسی و مردم به وجود آمد و ثابت کردند که هر دستی به تجاوز علیه ایران بلند شود را قطع میکنیم. تمام امکانات نظامی ما پدافندی است و آفندی نیست؛ در ۵۰ سال اخیر شروعکننده هیچ جنگی نبودهایم اما اگر کسی حمله کرده، او را پشیمان کردهایم.
مذاکرهکنندگان باید کارهای استشهادی کنند
این سه ضلع، یعنی نیروهای مسلح، دیپلماتها و مردمِ مبعوث شده، هماهنگ و همدل هستند و تحت نظر مقام معظم رهبری فعالیت میکنند. یعنی رهبری با مشاورهایی که دارند و رفتوآمدهایی که میشود، بر امور مسلط هستند. اگر میبینید شخصی مانند جناب آقای عراقچی به تلویزیون میآید و بحثهایی را در مذاکره مطرح میکند، مگر میشود این کار را بدون اذن رهبری انجام دهد؟ یا اگر آقای قالیباف برای مذاکره میرود. البته امروز مذاکرهکنندگان باید کارهای استشهادی کنند. بعضا ممکن است فردا یک عده فحش هم بدهند و بد و بیراه هم بگویند، ولی چارهای نیست. هیچ جنگی در دنیا تا ابد ادامه ندارد؛ بالأخره آخرش به یک تفاهم میرسد.
رقیب ما اصلا قابل اعتماد نیست. ما باید حواسمان جنگ باشد؛ هم دستمان روی ماشه باشد که اگر آنها خواستند کاری کنند بلافاصله جواب دهیم و هم دیپلماتهای ما باید بنشینند و مذاکره کنند. انشاءالله خدا درجات حاج قاسم را متعالی بگرداند. حاج قاسم در میدان نبرد، سرداری شجاع، قوی و مقتدر بود؛ پشت میز مذاکره هم فردی کاملا منطقی بود. آقای پوتین شاید به بسیاری از مسئولین ما اجازه مذاکره نمیداد، اما حاج قاسم که میرفت، پای حرفهایش مینشست و میگفت یک دیپلمات قوی است. بحمدالله ما هم دیپلماتهای قوی، هم سرداران دستبهماشه و هم مردمِ مبعوث در میدان دارد.
مراقب باشیم مطالبات مردم را افزایش ندهیم
البته باید مراقب باشیم مطالبات مردم را افزایش ندهیم. برخی میگویند تنگه هرمز به اندازه نفت برای ما درآمد دارد. اصلا قرار نیست از تنگه هرمز نفع پولی ببریم؛ ما تنگه هرمز را برای کوبیدن میخ اقتدارمان در منطقه میخواهیم. اگر محاصرههای دریایی آمریکا کاهش یابد، ما تنگه هرمز را تا حدودی آزاد میکنیم و رفتوآمدها را سامان میدهیم. من بسیار به آینده امیدوارم، با دو شرط: اول اینکه مردم در میدان بمانند، دوم اینکه مطالبات مردم را بیدلیل افزایش ندهیم. اگر ما امروز فرضا ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار درآمد نفتی برای ۸۰ میلیون جمعیت داریم، نباید خودمان را با امارات، بحرین و کویت مقایسه کنیم؛ آنها یک جمعیت بسیار محدود با درآمد بالا هستند.
شما به همدلی و هماهنگی مردم اشاره داشتید. اما در همین حدود ۱۱۰ روز گذشته، تندرویهایی را هم شاهد بودهایم. یعنی برخی افراد میگویند مذاکرهکنندگان حق ندارند در مورد تنگه هرمز مذاکره کنند و حتی باید باب المندب را هم ببندیم و طیف مقابل آنها با تغییراتی که ایجاد شده بحث زندانیان سیاسی و رفع حصر را هم مطرح کنیم. به نظر شما اولا این مسائل عملی هست؟ بعد اینکه اگر به سمت تندروی برویم، چه آسیبی به کشور و قدرت چانهزنی ما در مقابل دشمن وارد میشود؟
دشمن از روز اول پاشنه آشیل ما را درست تشخیص داده و دنبال این است که جامعه ما را تکهتکه کند؛ یک گروه چپ یک گروه راست، یک گروه میانهرو یک گروه تندرو. مثلا بعضی شبها به میدانها میروم و یک آقایی کاغذی بر میدارد و همیشه میخواهد یک نفر را اعدام کنند؛ فلانی «اعدام باید گردد». نمیخواهم بگویم همه اینها دستنشانده یا جاسوس هستند؛ اما گاهی دشمن با سه، چهار یا پنج واسطه اهداف خودش را از زبان یک سری آدمهای ظاهرا دلسوز بیان میکند. باید حواس ما به این مسأله جمع باشد.
مهمترین دستاورد ما در یک سال گذشته انسجام و وحدت ملی است
عرض من این است که مهمترین دستاورد ما در یک سال گذشته انسجام و وحدت ملی است. خود رهبری هم شعار امسال را «اقتصاد مقاومتی در سایه انسجام و وحدت ملی» اعلام کردند. مهمترین و اصلیترین مسأله امروز ما انسجام و وحدت ملی است. این حرفها که «اعدام باید گردد» یا «اخراج باید گردد»، ممکن است عدهای دنبال ایجاد تفرقه باشند و عدهای هم ناخودآگاه در این مسیر قرار بگیرند. مثلا یک خانم محجبه در خیابان به من گفت «اگر تفاهم کنید، با شما برخورد میکنیم». من این اطمینان را میدهم که قطعا اتفاقاتی که میافتد با مشورت مسئولین ذیربط و نهایتا با رضایت مقام معظم رهبری است. اگر کسی تصور کند وزیر خارجه ما میتواند حرفی بزند که رهبری راضی نباشد، فهم درستی از نظام جمهوری اسلامی ندارد.
نیروهای مسلح ما در این قضایا خیلی ایثارگری کردند؛ پای لانچرها نشستند و شهید و جانباز دادیم. نیروهای مسلح ما دست به ماشه هستند، اما تحت امر هستند و «آتش به اختیار» نیستند. یعنی مثلا اینطوری نیست که نیروهای مسلح ناگهان تصمیم بگیرند کویت را هم بزنند. هر اتفاقی که میافتد، تحلیل و بحث میشود و سپس تصمیمگیری صورت میگیرد؛ گاهی مجری نیروهای مسلح هستند، گاهی مجری دیپلماتهای ما هستند و گاهی هم مجری میدانداری است که در خیابان میایستد یا پشت تریبون صحبت میکند و شعار میدهد.
باید همراه و همدل عمل کنیم
امروز ما تحت زعامت مقام معظم رهبری باید همراه و همدل عمل کنیم. البته هیچ اشکالی ندارد که افراد نظرات خود را بیان کنند؛ حتی نامه بنویسند. شاید حدود ۱۰ سال پیش امام شهید ما فرمودند که کرسیهای آزاداندیشی در دانشگاهها راهاندازی شود؛ متأسفانه پیگیری نکردند. دانشجویان مناظره کنند و موافق و مخالف مذاکره نظرشان را بگویند. من واقعا به حال حزباللهیها غبطه میخورم. حزباللهی یعنی آدمهایی که میگویند ما در دفاع از حریم حرم هستیم، در جهاد سازندگی هستیم، در کمک به مردم و برپا کردن موکب هم هستیم. واقعا آدمهای قابل افتخاری هستند. اما مشکل زمانی ایجاد میشود که عدهای از این بچه حزباللهیها میگویند همه مردم ایران باید مثل ما باشند؛ نمیشود.
حاکمیت نظام جمهوری اسلامی نماینده ۸۰ میلیون جمعیت است؛ نه نماینده یک میلیون نفر یا یک گروه خاص
از سوی دیگر ممکن است چهار یا پنج درصد آدم داشته باشیم که رأیشان سیاه است؛ یعنی منتظرند آمریکاییها به ایران بیایند یا شاه برگردد و آنها را نجات دهد. در این میان ۸۰ درصد مردم هستند که ایرانِ یکپارچه را دوست دارند، به پرچم ایران احترام میگذارند و استقلال سیاسی ایران را قبول دارند؛ اما میگویند ما میخواهیم زندگی هم کنیم؛ میگویند ما همسر و بچه داریم و معیشیت، دانشگاه و اشتغال میخواهیم و باید مشکلات اقتصادی و فرهنگی ما حل شود. حاکمیت نظام جمهوری اسلامی نماینده ۸۰ میلیون جمعیت است؛ نه نماینده یک میلیون نفر یا یک گروه خاص.
من دیدهام خانمهایی را که میگویند ما در سال ۱۴۰۱ شعار میدادیم و شلوغ میکردیم و امروز آمدهایم از این پرچم دفاع کنیم و این پرچم باید کفن من شود. باید اینها را تحویل گرفت و کمک کرد. یک زمانی من در مورد حجاب صحبتهایی کردم که خیلی علیه من حرف زدند. حجاب از ضروریات دین است و حتما باید رعایت شود اما اگر کسی حجاب را رعایت نکرد، نباید بگویند تو ایرانی نیستی یا «اخراج باید گردد» و «اعدام باید گردد». هستند و دارند زندگی و کار میکنند و ایران اسلامی را دوست دارند. دوباره برمیگردم به همان نکته که دشمن، مستقیم یا با واسطه، بیشترین تلاش خود را برای تکهتکه کردن مردم ایران گذاشته است و مردم باید حواسشان جمع باشد که ما را تکهتکه نکنند.
با توجه به اینکه محرم و صفر امسال همزمان شده با ۶۰ روزی که بنا است دیپلماتهای کشور ما باید با دشمن برای رسیدن به توافق نهایی مذاکره کنند. در راستای همین بحث همدلی و وحدت ملی که همواره مورد تأکید حضرت امام، امام شهید و رهبر فعلی جامعه ما بوده و هست، چه توصیهای به تریبونداران این روزها و شبها دارید؟
ما یک رسانه ملی داریم که همان صداوسیماست. البته بعضی وقتها تندرویها و اشتباهاتی دارد که باید تعدیل شود. این رسانه باید حرف نظام را بزند؛ چون رسانه نظام جمهوری اسلامی است. ظرفیت ائمه جمعه را هم داریم و اتفاقا دیدم بعضی ائمه جمعه که حرفهای تند میزدند، الآن دارند حرفهای خودشان را تعدیل میکنند. یک شبکه غیررسمی دیگر هم داریم و آن هیأتهای مذهبی و سخنرانیهای اثرگذار است. همه اینها باید بدانند که مهمترین مسأله امروز ما وحدت و انسجام ملی است.
اگر واقعا مردم سؤالی دارند، مسئولین هستند؛ در هر استان استاندار، امام جمعه و نماینده مجلس داریم. بنشینند تا هم تفاهم کنند تا خدای نکرده صداهای تفرقهانگیز در کشور بلند نشود. البته عرض کردم همه کسانی که حرف تفرقهانگیز میزنند خودفروخته یا جاسوس نیستند؛ بعضی وقتها دشمن با پنج، شش یا ۱۰ واسطه حرف خودش را از زبان یک حزباللهی، امام جمعه، منبری یا مداح میزند. اینها حواسشان جمع باشد که دورشان نزنند یا رکب به آنها نزنند.