ذکر کثیر در توضیح ۲۲ مهر ۱۴۰۵ خبرگزاری حوزه، به نقل از مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، به‌معنای یاد پیوسته خداوند است که فقط با شمردن تعداد ذکرها تمام نمی‌شود. امروز پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ است و این مطلب به مناسبت روز جاری یک دستور تازه حکومتی نیست؛ بلکه مرور همان روایات است تا خواننده بتواند برنامه‌ای ساده و روزانه برای ذکر داشته باشد. این صفحه جای رساله عملیه یا استفتای شخصی را نمی‌گیرد.
چرا فقط زیادگفتن لفظ کافی شمرده نشده است؟
در متن حوزه آمده است خداوند در قرآن مؤمنان را به یاد فراوان خود سفارش می‌کند، اما مراجعه به روایات اهل‌بیت نشان می‌دهد ذکر کثیر به گفتن ذکرهای زیاد محدود نیست. افزون بر تعداد، استمرار در طول روز و اخلاص هنگام ذکرگفتن هم اهمیت دارد. به بیان همان نوشتار، حقیقت ذکر پیوندی با حضور قلب و مداومت دارد و بسیاری از مؤمنان که به‌دنبال عنوان «ذاکران کثیر» هستند، باید این دو جنبه را با هم ببینند، نه فقط یک عدد بزرگ در یک نشست کوتاه.
همین نکته کمک می‌کند ذکر از کاری نمایشی فاصله بگیرد. اگر ذکر فقط برای دیده‌شدن در جمع باشد، ممکن است ظاهر آن زیاد و باطن آن اندک باشد. روایت نقل‌شده از امیرالمؤمنین در همان مطلب می‌گوید کسی که خدا را در پنهان یاد کند، زیاد یاد کرده است؛ چون گروهی بودند که در جمع ذکر می‌گفتند و در خلوت یاد نمی‌کردند. بنابراین خفا و نیت، در این تبیین بخشی از معنای کثرت است.
چه برنامه‌های عملی در روایات این مطلب آمده است؟
نخستین مصداق برجسته‌ای که در گزارش حوزه آمده، تسبیح حضرت زهرا سلام‌الله‌علیهاست: ۳۴ بار الله‌اکبر، ۳۳ بار الحمدلله و ۳۳ بار سبحان‌الله، که مجموع آن صد ذکر می‌شود. از امام صادق علیه‌السلام نقل شده که این تسبیح از مصادیق ذکر کثیری است که در قرآن به آن سفارش شده است. در روایت دیگری آمده اگر کسی این تسبیح را در شب و روز یک مرتبه انجام دهد، از ذاکران کثیر شمرده می‌شود. نویسنده حوزه تأکید کرده است این به معنای محدودشدن تسبیح به دو بار در شبانه‌روز نیست، بلکه دست‌کم برنامه‌ای را بیان دی بلاگ می‌کند؛ می‌توان آن را پس از نماز، هنگام خواب یا وقتی توجه بیشتر است تکرار کرد.
- پس از نمازهای واجب، در همان مطلب از امام صادق نقل شده که گفتن سی مرتبه سبحان‌الله در پایان نماز واجب یکی از تفسیرهای ذکر کثیر است. با پنج نماز، این برنامه به ۱۵۰ تسبیح در شبانه‌روز می‌رسد.
- روایت دیگری می‌گوید اگر بنده در روز صد مرتبه پروردگارش را یاد کند، همان یاد بسیار است. لفظ خاصی در این روایت تعیین نشده و سبحان‌الله، الحمدلله، الله‌اکبر، تهلیل، استغفار و صلوات می‌توانند در این شمار قرار گیرند.
- یاد در خفا، در کنار عدد، به‌عنوان معیار کیفیت آمده است تا ذکر از ریا فاصله بگیرد.
چطور می‌توان این‌ها را در یک روز معمولی جا داد؟
پیشنهاد عملی همان متن این است که ذکرهای روزانه تقسیم شوند: بخشی پس از نماز صبح، بخشی در رفت‌وآمد، بخشی پس از نمازهای بعدی و بخشی در شب. این روش از جمع‌شدن همه اذکار در یک زمان جلوگیری می‌کند و یاد خدا را در ساعت‌های مختلف جاری می‌کند. لازم نیست کسی در اولین روز همه مصادیق را با هم و با عجله انجام دهد. انتخاب یک برنامه کوچک و پایدار، با حضور قلب، به روح مطلب نزدیک‌تر است تا فهرستی بلند که ناتمام می‌ماند.
منبع روایی این توضیح در پایان گزارش حوزه آمده است: کافی کلینی، تهذیب‌الاحکام شیخ طوسی، نوادر اشعری قمی و تأویل‌الآیات استرآبادی، با ذکر جلد و صفحه. خواننده‌ای که می‌خواهد سند را دقیق ببیند، باید به همان منابع یا به متن مرکز ملی پاسخگویی مراجعه کند. این صفحه سند جدید صادر نمی‌کند و ترجمه آزاد یا نقل‌به‌مضمون جای مقابله با اصل روایت را نمی‌گیرد. تصویر مطلب از صفحه همین گزارش حوزه گرفته شده و نمازگزار را در فضای مسجد نشان می‌دهد، نه یک لایسنس رایگان نود 32 حکم خاص برای یک مناسبت دولتی را.
اگر میان عادت روزانه و دقت در لفظ تردید بود، می‌توان از رساله مرجع خود یا سؤال از مرکز پاسخگویی کمک گرفت. ذکر کثیر در این روایت‌ها به‌عنوان راهی در دسترس برای همگان معرفی شده است، نه به‌عنوان رقابتی برای بیشترگفتن در جمع. اخلاص و استمرار، همان دو قیدی است که نوشتار حوزه بارها به آن برگشته است.
جمع‌بندی
ذکر کثیر در توضیح خبرگزاری حوزه بر پایه روایات، ترکیبی از تعداد، استمرار روزانه و اخلاص است. تسبیح حضرت زهرا، تسبیح پس از نماز واجب، صد بار یاد خدا در روز و ذکر در خفا، برنامه‌هایی است که در آن مطلب آمده و این صفحه آن‌ها را به‌جای نسخه فردی بازنشر می‌کند.